Sporen van de Strijd van het Volk van Zuid-Kalimantan aan de Oever van de Martapura-rivier
Museum Wasaka of Waja Sampai Kaputing Museum is een van de belangrijkste historische musea in Zuid-Kalimantan. Het bewaart de strijdgeest van het Banjar-volk vanaf de Nederlandse koloniale periode, de Japanse bezetting, tot aan de Fysieke Revolutie van 1945–1949.
In het karakteristieke Banjar-houten gebouw van ulin-hout worden ongeveer 400 historische artefacten bewaard die de lange geschiedenis van verzet tegen koloniale overheersing vastleggen.
De naam “Wasaka” komt van de Banjar-uitdrukking “Waja Sampai Kaputing”, wat betekent: ijzer tot het einde of nooit opgeven tot de laatste druppel bloed.
Deze filosofie vormt de kern van het museum, niet alleen als opslagplaats van historische objecten, maar ook als symbool van de strijdmentaliteit van de bevolking van Zuid-Kalimantan.
Geschiedenis van Museum Wasaka, van diamantkoopmanshuis tot strijdmuseum
Het gebouw van Museum Wasaka was oorspronkelijk geen museum. Het huis is een Banjar-huis van het type Bubungan Tinggi dat rond 1810 werd gebouwd met als hoofdmateriaal ulin-hout, een zeer hard hout uit Kalimantan dat bekendstaat om zijn duurzaamheid van tientallen tot honderden jaren.
Dit huis was eigendom van een diamantkoopman genaamd Datu Jalal, die in die tijd een invloedrijke economische figuur was in de Banjar-regio.
De functieverandering van het gebouw begon in 1988, toen het werd verkocht aan de regionale overheid. Aanvankelijk werd het gebruikt als cultuurhuis, voordat het op aandringen van de toenmalige gouverneur van Zuid-Kalimantan, Ir. H. M. Said, werd omgevormd tot een strijdmuseum.
Uiteindelijk werd op 10 november 1991, op de Dag van de Helden, Museum Wasaka officieel geopend als Museum van de Strijd van het Volk van Zuid-Kalimantan.
Bij de opening bestond de collectie uit ongeveer 77 objecten, maar deze groeide in de loop der tijd tot ongeveer 400 artefacten.
Collecties van Museum Wasaka: van mandau tot het barajah-beschermingsuniform
Hoewel het gebouw niet groot is, is de inhoud van Museum Wasaka zeer rijk aan geschiedenis. Elke hoek toont fragmenten van de strijd van het Banjar-volk in verschillende vormen.
De wapenverzameling is een van de belangrijkste attracties. Deze bevat mandau-messen, speren, VOC-vuurwapens en Nederlandse pistolen. Daarnaast zijn er geweren, mortieren en zelfgemaakte wapens zoals houten luchtdrukgeweren die in noodsituaties werden gebruikt tijdens de strijd.
Wat dit museum uniek maakt is het bestaan van het “barajah” beschermingsuniform, een gevechtskleding waarvan wordt geloofd dat deze bescherming biedt door middel van traditionele mantra’s. Deze collectie weerspiegelt de combinatie van fysieke en spirituele kracht in de oorlogscultuur van het Banjar-volk.
Naast wapens bevat het museum ook strijddocumenten, gevechtskaarten en archieven van organisaties zoals Lasykar Hasbullah en Barisan Pemuda Republik Indonesia Zuid-Kalimantan. Oude foto’s, inclusief foto’s van gouverneurs door de jaren heen, zijn netjes gerangschikt als documentatie van de regionale geschiedenis.
Verder kunnen bezoekers een diorama van de gevechten in Kotabaru bekijken, samen met oude typemachines, camera’s en fietsen die vroeger werden gebruikt om geheime berichten te bezorgen. Ook zijn er huishoudelijke voorwerpen zoals vergadertafels, stoelen en kleding uit die tijd die het sociale leven van vroeger tonen.
Een van de meest indrukwekkende collecties is een vitrine met persoonlijke bezittingen en wapens van held Hassan Basri, inclusief schilderijen die zijn strijdverhaal versterken. Daarnaast zijn er administratieve symbolen zoals logo’s van de 13 districten van Zuid-Kalimantan die de regionale identiteit tonen.
Locatie van Museum Wasaka: iconische ligging aan de Martapura-rivier
Museum Wasaka is gelegen in Gang H. Andir, Kampung Kenanga Ulu RT 14, Kelurahan Sungai Jingah, Kecamatan Banjarmasin Utara, Stad Banjarmasin, Zuid-Kalimantan. De ligging is zeer strategisch omdat het direct aan de Martapura-rivier ligt, naast de Banua Anyar-brug (17 Mei-brug).
Deze positie maakt het museum gemakkelijk herkenbaar, vooral voor toeristen die de rivier per boot verkennen. Er is zelfs een kleine aanlegsteiger direct voor het museum waar bezoekers direct kunnen uitstappen uit een klotok.
Route naar Museum Wasaka vanuit het centrum van Banjarmasin
Vanaf het centrum van Banjarmasin ligt Museum Wasaka op slechts ongeveer 3 kilometer afstand, met een reistijd van ongeveer 10–15 minuten over de weg. De meest gebruikelijke route loopt via Jalan Sultan Adam richting het noorden over de Banua Anyar-brug, waarna het museum zichtbaar is aan de rivierzijde.
Vervoeropties zijn onder andere privévoertuigen, taxi-apps zoals Gojek of Grab, en lokale taxi’s. Omdat de afstand kort is, kiezen sommige bezoekers ervoor om te fietsen of te wandelen terwijl ze van de stadssfeer genieten.
De meest bijzondere manier om er te komen is echter via de rivier. Vanaf Siring Piere Tendean kunnen bezoekers een klotok huren, een typische gemotoriseerde boot van Banjarmasin. De tocht over de Martapura-rivier duurt ongeveer 10–20 minuten, afhankelijk van de stroming en het vertrekpunt.
Deze reis biedt daarnaast een unieke ervaring van de “Stad van Duizend Rivieren”, het kenmerk van Banjarmasin.
Bezoektijden van Museum Wasaka
Museum Wasaka is niet de hele dag geopend, dus bezoektijden moeten goed worden gepland. Het museum is meestal geopend op:
Dinsdag tot en met donderdag van 09.00–12.00 WITA, vrijdag van 09.00–11.00 WITA, en zaterdag en zondag van 09.00–12.30 WITA. Het museum is gesloten op maandag en nationale feestdagen.
Door de beperkte openingstijden wordt bezoekers aangeraden vroeg te komen om rustig alle ruimtes te kunnen verkennen.
Toegangsprijs en faciliteiten
Een van de interessante dingen aan Museum Wasaka is dat er geen toegangsprijs is (gratis toegang). Bezoekers hoeven alleen het bezoekersboek in te vullen. Extra kosten gelden alleen voor parkeren, meestal rond Rp3.000 tot Rp5.000.
Hoewel gratis, wordt het museum serieus beheerd als educatieve historische ruimte. Bezoekers vinden er een rustige sfeer, ideaal om lokale geschiedenis te leren of meer te ontdekken over de Banjar-cultuur.
Andere attracties van Museum Wasaka
Naast de historische collectie is ook de architectuur een belangrijke trekpleister. Het traditionele Banjar Bubungan Tinggi-huis op ulin-houten palen maakt het zeer authentiek en fotogeniek.
De aanwezigheid van tawing halat, een traditionele scheidingswand van Banjar-huizen, voegt sterke culturele waarde toe. De omgeving aan de rivier zorgt bovendien voor een rustige en natuurlijke sfeer die typisch is voor Kalimantan.
Dit museum is niet alleen een plek voor objecten, maar ook een ruimte om te begrijpen hoe het Banjar-volk zijn identiteit vormde, zijn gebied verdedigde en zijn waardigheid behield in de lange geschiedenis van strijd.
Museum Wasaka Banjar is een eenvoudig maar betekenisvol historisch erfgoed. Van een 19e-eeuws diamantkoopmanshuis tot een nationaal strijdmuseum, deze plek bewaart duizenden verhalen over moed, strategie en vastberadenheid van het volk van Zuid-Kalimantan.
Voor iedereen die Banjarmasin bezoekt, is Museum Wasaka niet slechts een toeristische bestemming, maar een reis terug in de tijd naar het tijdperk waarin de geest van “Waja Sampai Kaputing” nooit doofde.
